ATEX İşareti Nedir, Nasıl Okunur? Tehlikeli Ortamlarda Güvenlik

ATEX işareti, patlamaya karşı korumalı ekipmanın nerede kullanılabileceğini gösterir. Bu rehber, ekipman grubundan EPL'ye kadar ATEX işaretlerini adım adım açıklar.
İşaretleme sistemi, 2014/34/AB sayılı ATEX Ekipman Direktifinde belirlenmiştir. Bu sistem, muhtemel patlayıcı ortamlarda ekipmanın doğru tanımlanmasını ve güvenli kullanımını sağlar. Aşağıda her bileşeni II 2 G Ex db IIC T6 Gb gibi uygulamalı örneklerle açıklıyoruz.
Temel çıkarımlar
- ATEX işareti, patlayıcı ortamlarda kullanım için onaylanmış ekipmanları belirtir
- AB'nin 2014/34/AB sayılı ATEX Ekipman Direktifine ve bunun yanında çalışan güvenliğine ilişkin 1999/92/AT sayılı Direktife dayanır
- ATEX ve IECEx sertifikaları büyük ölçüde aynı IEC 60079 standartlarına dayanır, bu nedenle birçok ürün her ikisini de taşır
- İşaretleme; ekipman grubu, kategori ve koruma tipi hakkında bilgi içerir
- ATEX işaretini anlamak, doğru ekipman seçimi ve iş yeri güvenliği için çok önemlidir
ATEX işareti nedir?
ATEX işareti, patlama yaşanabilecek yerlerde kullanılan ekipmanlar için bir tür güvenlik pasaportudur. Bir ekipmanın belirli tehlikeli alanlarda güvenle kullanılıp kullanılamayacağını bize söyler. Bu işaretleme sistemi, 2014/34/AB sayılı ATEX Ekipman Direktifinden gelir. Direktif, muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılması amaçlanan ekipmanlara ilişkin Avrupa Birliği kurallarını belirler.
Yanıcı gazların bulunabileceği karanlık ve tozlu bir maden için el feneri seçtiğinizi düşünün. Bu el fenerini açtığınızda patlamaya yol açabilecek bir kıvılcım oluşmayacağından emin olmak istersiniz. İşte ATEX işareti burada devreye girer: El fenerinin tam da bu durumda güvenli olacak şekilde tasarlandığına dair size güvence verir.
ATEX işareti yalnızca elektrikli ekipmanlarla ilgili değildir. Pompalar ve redüktörler gibi elektriksel olmayan ekipmanları, koruyucu sistemleri ve hatta bileşenleri de kapsar. Böylece direktif, tehlikeli ortamlardaki hem elektriksel hem de mekanik tutuşturucu kaynakları ele alır.
ATEX ve IECEx sertifikalarını anlamak
ATEX ve IECEx, birbirini tamamlayan iki önemli sertifikadır. ATEX Avrupa Birliği'nde zorunludur, IECEx ise birçok ülkede kabul gören uluslararası bir sistemdir. Her ikisi de ekipmanın patlayıcı ortamlarda güvenli kullanım açısından değerlendirildiğini gösterir. Her ikisi de IEC 60079 standartlarına dayandığından işaretlemeleri birbirine çok benzer.
Specifex olarak tüm ATEX ekipmanlarımızın bu katı standartları karşılamasını sağlıyoruz. İster dayanıklı bir akıllı telefon ister güçlü bir exproof lamba olsun, her ürün ATEX işaretini almak için titiz testlerden geçer.
ATEX ve IECEx sertifikaları arasındaki yakın uyum, uluslararası ticareti kolaylaştırır ve güvenlik standartlarının farklı coğrafyalarda tutarlı kalmasını sağlar. Bu durum, farklı mevzuat gerekliliklerinin geçerli olduğu ülkelerde faaliyet gösteren çok uluslu şirketler için özellikle önemlidir.
ATEX işareti nasıl okunur
ATEX işareti ilk bakışta gizli bir kod gibi görünebilir, ancak neye bakacağınızı öğrendiğinizde oldukça anlaşılırdır. Her bir kısmın anlamı şöyledir:
ATEX işaretinin bileşenleri
- Ekipman grubu: Madencilik için I, maden dışındaki endüstriler için II
- Kategori: Koruma seviyesini gösteren 1, 2 veya 3
- Gaz/toz sınıflandırması: Gaz için G, toz için D
- Sıcaklık sınıfı: T1 ile T6 arası, azami yüzey sıcaklığını gösterir
- Gaz veya toz grubu: Gazlar için IIA, IIB veya IIC; tozlar için IIIA, IIIB veya IIIC
- Koruma tipi: Örneğin kendinden emniyet (Ex i) için “ia” (Ex ia IIC T4 Ga işaretlemesinde olduğu gibi)
- Ekipman koruma seviyesi (EPL): Örneğin Zone 1 (Bölge 1) için Gb veya Bölge 21 için Db
Örneğin, kataloğumuzdaki ATEX işaretli bir exproof lambaya bakalım. Bu lambanın işaretlemesi “II 2 G Ex db IIC T6 Gb” şeklinde olabilir. Bu işaretleme, lambanın maden dışındaki endüstriler (II) için olduğunu ve gaz ortamı (G) bulunan Bölge 1 alanlarına (2) uygun olduğunu gösterir. Lamba, tüm gaz gruplarıyla (IIC) kullanılabilen alev sızdırmaz bir muhafazaya (db; TSE: aleve dayanıklı “d” tipi mahfaza) sahiptir. Ayrıca yüzey sıcaklığı 85 °C'yi (T6) aşmaz ve Gb, Bölge 1 için ekipman koruma seviyesidir.
Tehlikeli ortamlardaki güvenlik yöneticileri, mühendisler ve çalışanların hepsinin bu işaretleri anlaması gerekir. Bu bilgiyle bir ekipmanın belirli bir alana uygun olup olmadığını hızla değerlendirebilirler. Bu da kaza riskini azaltır ve güvenlik mevzuatına uyumu destekler.
Tehlikeli alan sınıflandırması ve ATEX işareti
Tehlikeli alanlar, patlayıcı ortamın ne sıklıkla oluşabileceğine göre bölgelere ayrılır. Gazlar için Bölge 0, 1 ve 2 vardır. Tozlar için ise Bölge 20, 21 ve 22 söz konusudur. Bölge numarası büyüdükçe patlayıcı ortam bulunma olasılığı azalır.
ATEX ekipman kategorileri bu bölgelerle eşleşir. Kategori 1 ekipman en güvenli olanıdır ve Bölge 0 veya 20'de kullanılabilir. Kategori 2 Bölge 1 veya 21, Kategori 3 ise Bölge 2 veya 22 içindir. Bu, yapboz parçalarını eşleştirmeye benzer: Güvende kalmak için doğru bölgede doğru ekipmanı kullanmanız gerekir.
Örneğin ATEX klimalarımız belirli bölgeler için tasarlanmıştır. Patlama riski yüksek bir alanda, daha az riskli bir alanda kullanacağınız klimanın aynısını kullanmazsınız. ATEX işareti, her bölge için doğru ekipmanı seçmenize yardımcı olur.
İşverenler bu bölgeleri, patlama riski değerlendirmelerinin bir parçası olarak ATEX İş Yeri Direktifi 1999/92/AT kapsamında sınıflandırır. Böylece şirketler güvenlik önlemlerini ve ekipman seçimini tesislerinin her kısmındaki risklere göre uyarlayabilir. Doğru bölge sınıflandırması ve buna uygun ekipman seçimi kaza riskini önemli ölçüde azaltır ve mevzuata uyumu destekler.
Farklı ekipman türleri için ATEX işareti
ATEX işareti yalnızca elektrikli ekipmanlar için değildir. Tehlikeli alanlarda kullanılabilecek her türlü ekipmanda kullanılır. Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Elektrikli ekipmanlar (exproof armatürlerimiz gibi)
- Elektriksel olmayan ekipmanlar (pompalar ve redüktörler gibi)
- Koruyucu sistemler (patlama bastırma sistemleri ve alev tutucular gibi)
Her ekipman türünün kendine özgü işaretleme gereklilikleri vardır. Örneğin elektriksel olmayan ekipmanlar, EN ISO 80079-36 kapsamında “h” koruma kodunu taşır. Bu ekipmanlar da elektrikli ekipmanlar gibi ekipman grubunu, kategorisini ve sıcaklık sınıfını gösterir.
ATEX işaretli ekipmanların çeşitliliği, tehlikeli ortamların karmaşık yapısını yansıtır. Taşınabilir aydınlatmadan gelişmiş izleme sistemlerine kadar, kendine ait potansiyel bir tutuşturucu kaynağa sahip her ürün direktifin güvenlik gerekliliklerini karşılamalıdır. Böylece hem elektriksel hem de mekanik tutuşturucu kaynaklar hesaba katılır ve daha güvenli bir çalışma ortamı oluşur.
ATEX işaretinin bileşenlerini anlamak
1. CE işareti ve onaylanmış kuruluş numarası
Gerekli olduğu durumlarda CE işaretini, üretim kontrol aşamasına dahil olan onaylanmış kuruluşun kimlik kayıt numarası izlemelidir. Önemli not: Karışıklığı önlemek için gönüllü belgelendirmede onaylanmış kuruluş numarası yer almamalıdır.
2. Patlamaya karşı korunma işareti
Patlamaya karşı korunma özel işareti, altıgen içindeki “εx” sembolünden oluşur ve patlamaya karşı korunma gerekliliklerine uygunluğu gösterir.
3. Ekipman grubu sınıflandırması
Ekipman grupları şu şekilde sınıflandırılır:
- Grup I: Yer altı madenleri ve bunların yer üstü tesisleri için ekipman
- Grup II: Patlayıcı gaz veya toz ortamı bulunan diğer tüm yerler için ekipman
- Grup III: Yalnızca Ex kodunun içinde yer alır; IEC 60079-0 burada toz tehlikeleri için IIIA, IIIB ve IIIC kullanır
4. Ekipman kategorileri
Kategoriler koruma seviyesini tanımlar:
- Kategori 1: Çok yüksek koruma seviyesi
- Kategori 2: Yüksek koruma seviyesi
- Kategori 3: Normal koruma seviyesi
5. Ortam türü göstergeleri
Ortam şu şekilde belirtilir:
- G: Gazlar, buharlar, sisler
- D: Tozlar
- GD: II 2 GD işaretlemesinde olduğu gibi hem gaz hem de toz ortamları
Ekipman koruma seviyeleri (EPL) ve bölgeler
EPL sistemi, ekipmanları tutuşma riskine ve koruma seviyesine göre sınıflandırmak için alternatif bir yöntem sunar. Bu sistem ATEX direktifi kategorileriyle uyumludur, ancak onlardan biraz farklıdır.
| EPL | Koruma seviyesi | ATEX kategorisi | Bölge | Uygulama |
|---|---|---|---|---|
| Ma/Mb | Çok yüksek/Yüksek (madencilik) | M1/M2 | Uygulanmaz | Madencilik uygulamaları |
| Ga | Çok yüksek | 1G | 0 | Sürekli gaz tehlikesi |
| Gb | Yüksek | 2G | 1 | Ara sıra gaz tehlikesi |
| Gc | Artırılmış | 3G | 2 | Nadir gaz tehlikesi |
| Da | Çok yüksek | 1D | 20 | Sürekli toz tehlikesi |
| Db | Yüksek | 2D | 21 | Ara sıra toz tehlikesi |
| Dc | Artırılmış | 3D | 22 | Nadir toz tehlikesi |
Koruma tipleri ve işaretleme örnekleri
Koruma tipleri
Ekipmanlarda aşağıdakiler dahil çeşitli koruma tipleri kullanılabilir:
- “d”: Alev sızdırmaz muhafazalar
- “e”: Artırılmış güvenlik
- “i”: Kendinden emniyet
- “p”: Basınçlı muhafazalı cihazlar
- “t”: Muhafaza ile koruma (toz için)
Örnek 1: Ayrıntılı inceleme
II 2 G Ex d IIC T4 Gb
- II: Maden dışındaki endüstriler için ekipman
- 2: Yüksek koruma seviyesi
- G: Gaz ortamları için
- Ex: Patlamaya karşı korumalı
- d: Alev sızdırmaz muhafaza ile koruma (güncel standartlarda “db” olarak yazılır)
- IIC: Hidrojen ve asetilen dahil tüm gaz gruplarına uygun gaz grubu IIC
- T4: Azami yüzey sıcaklığı 135 °C
- Gb: Bölge 1 uygulamaları için EPL
Örnek 2: Ayrıntılı inceleme
II 2 D Ex tb IIIC T80°C Db IP66
- II: Maden dışındaki endüstriler için ekipman
- 2: Yüksek koruma seviyesi
- D: Toz ortamları için
- Ex: Patlamaya karşı korumalı
- tb: Bölge 21 için muhafaza ile koruma (eski etiketlerde Ex tD A21 yer alır)
- IIIC: İletken toz ve diğer tüm toz gruplarına uygun toz grubu IIIC
- IP66: Toz geçirmez ve güçlü su jetlerine karşı korumalı
- T80°C: Azami yüzey sıcaklığı
- Db: Bölge 21 uygulamaları için EPL
Özel uygulamalar ve dikkat edilecek hususlar
Birden fazla kategorili ekipmanlar
Farklı bölgeler için tasarlanmış farklı parçalara sahip ekipmanlarda “/” gösterimi kullanılır:
- 1/3: Bölge 0 ve Bölge 2'ye uygun farklı parçalar
- 1/-: Bir kısmı Bölge 0 için uygun, bir kısmı tehlikeli alanlarda kullanım için tasarlanmamış
Güvenlik cihazları
ATEX bölgeleri dışında kullanılmak üzere tasarlanmış ancak güvenlik için gerekli olan cihazlar parantez ile işaretlenir:
- II (1) G D: Kategori 1 ekipmanların kontrolüne yönelik cihaz
- II 2(1) G D: Kategori 1 ekipman için güvenlik cihazı içeren Kategori 2 ekipman
Bileşenler ve montajlar
Önemli notlar:
- Bileşenler ATEX'e uygun olmalıdır ancak CE işareti taşımaz; bunlarla birlikte yazılı bir uygunluk belgesi verilir
- Birden fazla ATEX ekipmanından oluşan montajlar, yeni tutuşma riskleri tespit edilirse ek değerlendirme gerektirebilir
- Montaj üreticileri AB uygunluk beyanı düzenleyerek tüm sorumluluğu üstlenebilir
İş yeri güvenliğinde ATEX işaretinin önemi
ATEX işareti yalnızca kurallara uymakla ilgili değildir, insanları güvende tutmakla ilgilidir. Tehlikeli bir iş yeri için risk değerlendirmesi yaparken ATEX işareti yapbozun önemli bir parçasıdır. Doğru ekipmanı seçmenize ve güvenli çalışma uygulamaları oluşturmanıza yardımcı olur.
Çalışanlara ATEX işaretini anlamayı öğretmek çok önemlidir. Bu, onlara yeni bir dil, yani güvenlik dilini öğretmek gibidir. Herkes işaretlerin ne anlama geldiğini bildiğinde, hangi ekipmanın nerede kullanılacağı konusunda akıllıca kararlar verebilir.
AB'de tehlikeli bir alanda uygun ATEX işareti olmayan ekipman kullanmak yalnızca tehlikeli değil, aynı zamanda yasalara aykırıdır. ATEX mevzuatına uymayan şirketler ağır para cezalarıyla, hatta yasal işlemlerle karşılaşabilir. Bu nedenle Specifex olarak taşınabilir aydınlatma ürünlerinden ağır hizmet ekipmanlarına kadar tüm ürünlerimizde ATEX uygunluğunu ciddiye alıyoruz.
ATEX işaretinin etkisi bireysel güvenliğin ötesine geçer. Çalışanlar, tesisler ve çevredeki topluluklar için ciddi sonuçlar doğurabilecek endüstriyel kazaların önlenmesine de yardımcı olur. Tehlikeli alanlardaki tüm ekipmanlar aynı katı standartları karşıladığından, ATEX işareti genel güvenlik kültürünü güçlendirir.
Specifex'in ATEX işaretli ürün yelpazesi
Specifex olarak farklı tehlikeli ortamlara uygun geniş bir ATEX işaretli ürün yelpazesi sunuyoruz. Kataloğumuzdan öne çıkan bazı ürünler şunlardır:
- ARMADEX Ex-M OZC 2 Kamera: Bu dayanıklı dijital kamera, patlayıcı ortamlarda kullanım için tasarlanmıştır. Bölge 2 için II 3G Ex h ic IIC T4 Gc ATEX işaretini taşır ve tehlikeli alanlarda denetim fotoğrafları ve videoları için mükemmeldir.
- ATEX Depolama Üniteleri: Bu özel konteynerler, yanıcı maddeleri tehlikeli ortamlarda güvenli şekilde depolamak için üretilmiştir.
- FLIR Cx5 Termal Görüntüleme Kamerası: Muhtemel patlayıcı ortam bulunan alanlarda ısı anomalilerinin tespit edilmesine yardımcı olan ATEX sertifikalı bir termal kamera.
Bu ürünlerin her biri, öngörülen tehlikeli ortama uygun olmasını sağlayan kendine özgü bir ATEX işaretine sahiptir. Tüm ATEX ekipmanlarımızı, güvenlik standartlarını karşıladığından veya aştığından emin olmak için titizlikle test ediyoruz.
Tehlikeli sektörlerin ihtiyaçları çeşitlidir ve kapsamlı ATEX işaretli ürün yelpazemiz de bunu yansıtır. Petrol ve gazdan kimyasal işlemeye ve madenciliğe kadar her sektör, kendi ortamında güvenli şekilde çalışan özel ekipmanlar gerektirir. Geniş bir ATEX sertifikalı ürün seçkisi sunarak tehlikeli alan ekipmanlarına yönelik tüm ihtiyaçlar için tek noktadan çözüm olmayı hedefliyoruz.
ATEX işareti hakkında sık sorulan sorular
| Soru | Yanıt | Önem derecesi |
|---|---|---|
| ATEX'in açılımı nedir? | ATmosphères EXplosibles (Fransızca), “Patlayıcı Ortamlar” anlamına gelir | Yüksek |
| ATEX işaretli ekipmanlar ne sıklıkla muayene edilmelidir? | IEC 60079-17, periyodik muayeneler arasında en fazla üç yıllık süreye izin verir; taşınabilir ekipmanlar ve zorlu ortamlar için daha kısa aralıklar, genellikle yıllık muayene gerekir | Yüksek |
| ATEX işaretli ekipmanlar tehlikeli olmayan alanlarda kullanılabilir mi? | Evet, ancak genellikle standart ekipmanlardan daha pahalıdır | Orta |
| ATEX ve IECEx işaretleri arasındaki fark nedir? | ATEX Avrupa Birliği'nde yasal bir zorunluluktur, IECEx ise uluslararası bir belgelendirme sistemidir | Orta |
| İş yerimde ATEX işaretli ekipman gerekip gerekmediğini nasıl anlarım? | Muhtemel patlayıcı ortamlar varsa; bunu bir risk değerlendirmesi doğrulayabilir | Yüksek |
| ATEX işaretli ekipmanlar onarılabilir veya üzerinde değişiklik yapılabilir mi? | Evet, ancak ATEX sertifikasının geçerliliğini korumak için yalnızca yetkili personel tarafından | Yüksek |
Sonuç: Endüstriyel güvenlikte ATEX işaretinin kritik rolü
ATEX işareti bir etiketten çok daha fazlasıdır: Tehlikeli ortamlarda çalışanların güvenliğini sağlamanın hayati bir parçasıdır. Bu işaretlerin ne anlama geldiğini anlayarak her iş için doğru ekipmanı seçebilir ve patlayıcı ortamlarda kaza riskini azaltabiliriz.
Specifex olarak, tehlikeli alanlara yönelik tüm ihtiyaçlarınız için yüksek kaliteli, ATEX sertifikalı ekipman sunmayı taahhüt ediyoruz. Aydınlatmadan depolama çözümlerine kadar ürünlerimiz, işinizi yaparken güvende kalmanız için tasarlanmıştır. Muhtemel patlayıcı ortamlarda doğru ekipman şarttır.
Güvende kalın, mevzuata uygun kalın ve tehlikeli alanlarda ekipman kullanmadan önce ATEX işaretini her zaman bölgenizle karşılaştırın.
-

Gizli Tehlikeli Alanlar: Sıradan Sektörlerde Patlayıcı Ortamlar Nerede Oluşur
Bir rafineri müdürüne tesiste tehlikeli alanlar olup olmadığını sorarsanız, soruyu bitirmeden cevabı alırsınız: evet. Aynı soruyu bir fırına, …
-

IP Koruma Derecesi: Elektronikte Koruma Derecelendirmelerini Anlamak
Endüstriyel ortamlarda elektronik ekipmanı çevresel tehlikelerden korumak kritik öneme sahiptir. IP (Ingress Protection) koruma dereceleri, bir …
-

Tehlikeli Ortamlarda Koruma Yöntemleri: Ex i, Ex e, Ex d ve Ex t
Tehlikeli ortamlar, yanıcı gaz, buhar veya tozun patlayıcı bir ortam oluşturabildiği alanlardır. Bu nedenle çalışanları ve makineleri korumak için …